Аңдатпа
Бұл шолу жоғары онлайн-білім беру жағдайында шет тіліндегі коммуникативтік құзыреттілікті (ШТКҚ) дамыту мақсатында синхронды (SCMC) және асинхронды (ACMC) компьютерлік-делдалдық коммуникацияны қолдануға арналған зерттеулерді жүйелі түрде карталауға бағытталған. Зерттеудің мақсаттары негізгі тұжырымдамалар мен құралдарды анықтау, әдіснамалық тәсілдерді жүйелеу, аталған форматтардың ШТКҚ компоненттеріне ықпалын талдау, сондай-ақ болашақ зерттеулерге арналған олқылықтарды айқындау болып табылады. Жарияланымдарды іріктеу Population–Concept–Context (PCC) моделі негізінде және PRISMA-ScR хаттамасына сәйкес жүргізілді. Іріктеуге енгізілген еңбектер жоғары оқу орындарының студенттері мен оқытушыларын шет тілдеріне оқытуда SCMC және ACMC қолданылуын қарастырады. Жоғары біліммен, коммуникативтік құзыреттілікті дамытумен немесе мамандандырылған цифрлық коммуникация құралдарымен байланысты емес зерттеулер алып тасталды.
Жүйелі іздеу 2013 жылғы қаңтар мен 2025 жылғы желтоқсан аралығында Scopus, Web of Science, Google Scholar дерекқорларында және Қазақстан университеттерінің цифрлық кітапханаларында жүргізілді. Қорытынды талдауға тақырыптық талдау әдісі арқылы жинақталған деректері бар 20 зерттеу енгізілді. Нәтижелер төрт негізгі тақырыптық кластерді айқындады: форматтарды салыстырмалы талдау және пайдаланушылардың таңдаулары; лингвистикалық құзыреттерге ықпалы; педагогикалық дизайн және инновациялық технологиялар; ШТКҚ дамытудың әлеуметтік-мәдени, кәсіби-бағдарланған және психологиялық аспектілері. Шолудың негізгі байқауы — SCMC пен ACMC-тің функционалдық өзара толықтырушы сипатына қарай тенденцияның байқалуы және жалғыз оңтайлы форматты іздеуден гөрі гибридті модельдерге практикалық бағдардың басымдығы. Сонымен қатар, шолу қатаң салыстырмалы және лонгитюдтік зерттеулердің жеткіліксіздігін қоса алғанда, сақталып отырған әдіснамалық шектеулерді көрсетеді. Бұл жұмыс болашақ зерттеулерге негіз болып, тілдік педагогикаға цифрлық коммуникативтік форматтарды интеграциялаудың дәлелді тәсілін қалыптастыруға ықпал етеді.